neyestane
برنامۀ نشستهای فرهنگی از مهر ماه 96

برنامۀ نشستهای فرهنگی از مهر ماه 96

1) شنبه ها ساعت 17 لیلی و مجنون نظامی با حضور استاد دکتر عبّاس خیرآبادی

2) شنبه ها ساعت 18 غزلیات حافظ با حضور استاد دکتر عبّاس خیرآبادی

3)  یکشنبه ها ساعت 8:30 نشست پژوهشی گیاهان طبّی

4) یکشنبه ها ساعت 9:30 نشست پژوهشی شاهنامه

5) دوشنبه ها ساعت 17 حدیقۀ سنایی با حضور استاد دکتر اندیشۀ قدیریان

6) دوشنبه ها ساعت 18 منطق الطیر عطّار با حضور استاد دکتر اندیشۀ قدیریان

7 دوشنبه ها ساعت 19 غزلیات شمس با حضور استاد دکتر اندیشۀ قدیریان

https://t.me/neyestanekhabar

داستان شیخ صنعان

این داستان توسّط آقای علی قوی بازو از روی منطق الطّیر عطّار به صورت زیر باز نویسی و در همایش به سوی سیمرغ مورّخ 25 فروردین 90 توسّط دو راوی اجرا شده است. (کاری مشترک از موسّسۀ فرهنگی کهن دیار و انجمن دوستداران حافظ)

 

شیخ صنعان پیر عهد خویش بود                       در کمال از هر چه گویم بیش بود

 

هر که از صاحبدلان شیخ را می دید پرده پندار می درید ؛ بیخود و سرمست جانش به دست افشانی بر می خاست و دلش به غزلخوانی می نشست ؛ و چارصد مرید گرد خود جمع آورده بود .

پیشوایی چنین بزرگ شبی در خواب دید که گذارش به کشور روم افتاده و پای بتی به سجده پیشانی بر زمین گذارده است ؛

هراسان از خواب پرید و از سر دریغ و افسوس با خود گفت :

 

یوسف توفیق در چاه اوفتاد                                                                عقبه دشوار در راه اوفتاد

 

پیر روشن ضمیر چون از حیرت به جای آمد ، دل یکدله کرد ، مریدان خویش را به حضور خواند و خواب خویش را به آنان باز گفت :

 

می بباید رفت سوی روم زود                                                           تا شود تعبیر این معلوم زود

 

چارصد مرد مرید معتبر                                         پس روی کردند با او در سفر

شیخ در پیش و مریدان به دنبالش ره سپردند تا به روم رسیدند و به گرد شهر گردیدن گرفتند و به هر کوی و برزن سرکشیدند . قضا را شیخ روزی بر سر در کاخی فروغی دید ، روی سوی بالا کرد ، زیبا رویی دید ماه آسمان را به بازی گرفته و خورشید درخشان را دست به سینه بر پای داشته است .

عشق دختر کرد غارت جان او                                 کفر ریخت از زلف بر ایمان او

شیخ به دام عشق گرفتار و به بند محبت اسیر شد و هنوز لختی نگذشته بود که پرده از رازش فرو افتاد . شیخ همچنان چشم به ترسا زاده زنار بند دوخته بود که خورشید سر در نقاب کشید و روز به پایان آمد ، اما شیخ همچنان در پای کوشک چون تندیسی از سنگ تراشیده بر پای ایستاده بود و چشم از آن جایگاه بر نمی داشت .

چهار صد مرید معتقد حیرت زده پشت سرش ایستاده بودند اما همه بیچاره و درمانده .

شیخ سر به آسمان برداشته و از سوز دل نجوا می کرد :

 

عمر کو تا وصف غمخواری کنم                                                           یا به کام خویشتن زاری کنم

صبر کو تا پای در دامن کشم                                                     یا چو مردان رطل مرد افکن کشم

بخت کو تا عزم بیداری کند                                                               یا مرا در عشق او یاری کند

عقل کو تا علم در پیش آورم                                                        یا به حیلت عقل در بیش آورم

دست کو تا خاک ره بر سر کنم                                                     یا ز زیر خاک و خون سر بر کنم

پای کو تا باز جویم کوی یار                                                               چشم کو تا باز بینم روی یار

یار کو تا دل دهد در یک غمم                                                   دوست کو تا دست گیرد یک دمم

روز کو تا ناله و زاری کنم                                                              هوش کو تا ساز هشیاری کنم

رفت عقل و رفت صبر و رفت یار                               این چه عشقست این چه دردست این چه کار

 

 

 

شیخ خلوت ساز کوی یار شد                                 با سگان کوی او در کار شد

معتکف بنشست بر خاک رهش                    همچو موئی شد ز روی چون مهش

در پای دیوار دیر به روی خاک افتاد ، خشت به زیر سر نهاد و از خار و خس بالین ساخت .

 

زیبا روی ترسا کیش را از حال شیخ خبر رسید . خود را به بی خبری زد و به نزد شیخ آمده با او گفت :

اینجا دیر است ، کوی ترسایان است ، نشستن تو در این کوی از چه روست ؟

کی کنند ای از شراب شرک مست                                                        زاهدان در کوی ترسایان نشست ؟

 

و شیخ بدو می گوید :

 

یا دلم ده باز یا با من بساز                                                                در نیاز من نگر چندین مناز

عشق من چون سر سری نیست ای نگار                                            یا سرم از تن ببر یا سر در آر

 

فریبای دیر نشین که پیر را در عشق استوار دید وسوسه اش کرد که دست از دین بشوید و ترک اسلام بگوید ، آنگاه چهار شرط گران و سنگین ، شرم آور و ننگین فرا راه شیخ گذارد :

 

سجده کن پیش بت و قرآن بسوز                                                           خمر نوش و دیده از ایمان بدوز

 

کوس زمان و ناقوس دهر غریو برداشت که پرهیز گاری به خاک کشیده شد و پارسایی در گور خفت . اما شیخ صنعان به آرامی سر برداشت و گفت :

 

بر جمالت خمر دانم خورد من                                                       وان سه ی دیگر ندانم کرد من

 

دختر به او نزدیک می شود و خنده زنان می گوید :

برخیز تا با هم به دیر برویم که می خواهم در آنجا باده به جامت ریزم و عشوه به کارت کنم . چون به یقین می دانم که اگر از باده ناب سرمست شوی عقل و دین به زیان دهی و سر به طاعت من فرو آوری ؛ آنگاه خواهیم دید که از آن سه شرط دیگر نیز سر باز نمی زنی .

 

شیخ صنعان دین بفروخت ، خرمن ایمان بسوخت ، گام در سفر نام و ننگ گذارد و خاک در چشم عقل ریخت .

مست شد ، مست مست .... آنگاه دست بر آورد تا به گردن یار در اندازد .

دختر ترسا به او نهیب می زند :

 

چرا بی جهت خود را می فریبی ؟ تو عاشق نیستی ، تنها ادعای عشق داری بی آن که معنی آنرا بدانی ، عشق عافیت سوز است ، هر گاه مانند زلف من طریق کافری پیش بگیری ، آنگاه دست بر گردن من می آویزی :

عافیت با عشق نبود ساز گار                                                                     عاشقی را کفر سازد یاد دار

اقتدا گر تو به کفر من کنی                                                                  با من این دم دست در گردن کنی

 

دلبر جوان و باده کهن از شیخ شیدایی ساختند ، واله ای ، مفتونی ، شوریده و رسوایی ، طاقت از دست او شده به ماه روی می گوید :

 

گر به هشیاری نگشتم بت پرست                                         پیش بت مصحف بسوزم مست مست

 

خبر رسوایی شیخ به دیگر ترسایان رسید که پارسایی به کمند عشق گرفتار آمده و به این پایه نرم شده که اکنون کمر بسته می خواهد به بت سجده برد ، هلهله کنان شیخ را در میان گرفتند :

عشق ازین بسیار کردست و کند                              خرقه با زنار کردست و کند

تخته کعبه است ابجد خوان عشق                   سرشناس غیب سرگردان عشق

 

آنگاه شیخ در کنار دختر دیر نشست ، سر به پایش نهاد و گفت :

 

در ره عشق تو هر چم بود شد                                                      کفر و اسلام و زیان و سود شد

چند داری بی قرارم ز انتظار                                                         تو ندادی این چنین با من قرار

 

آشوبگر دیر ابرو در هم کشید و گفت :

 

آخر چگونه خیال همسری با من در سر  می پرورانی که مردی راه نشین و تهیدستی . هیچ شنیده ای دختری بی مهر دل به مهر بجنباند ؟ جایگاه مرا در دیر می بینی و می دانی که از خداوندان جاهم . اکنون با تو به دوستی به سخن نشسته ام و تو می پنداری پیمان بسته ام .

 

شیخ می گریست و به زاری می گفت :

 

هر دم از نوعی دگر اندازیم                                                             در سراندازی و سر اندازیم

 

دختر با ترحم به او گفت :

 

یاریت می کنم تا کابینم را فراهم آوری . یکسال برای من خوکبانی کن . مزد یکسال خوکبانی تو کابین من است .

 

رفت پیر کعبه و شیخ کبار                                     خوک وانی کرد سالی اختیار

در نهاد هر کسی صد خوک هست                      خوک باید سوخت یا زنار بست

 

یکی از مریدان زان میان بدین قصد که با شیخ بدرود گوید نزدش آمد و بدو گفت :

 

یاران و همراهان می خواهند ازین راه باز گردند . دستور چیست ؟ چه سرّی درین کار است که با ما نمی گویی ؟ اگر از دیر به سوی خدا راهی هست فرمان ده تا ما هم زنار بندیم و همه ترسا شویم و اگر گرفتار هوسی و به وسوسه شیطان دل در قفس داری به روی ما ره بگشا تا چاره اندیشیم و راه از چاه باز نماییم ؛ و اگر بدین دو دستوری نیست دیدنت را به چنین روزی نمی توانیم .

معتکف در کعبه بنشینیم ما                                                                                                             دامن از هستیت در چینیم ما

شیخ بدو پاسخ داد :

 

گر شما را کار افتادی دمی                                                              همدمی بودی مرا در هر غمی

باز گردید ای رفیقان عزیز                                                            می ندانم تا چه خواهد بود نیز

گر ز ما پرسند بر گوئید راست                                                 کان ز پا افتاده سر گردان کجاست

موی ترسائی نمودندش ز دور                                                  شد ز عقل و دین و شیخی نا صبور

 

وقتی مریدان شیخ را چنین سیاه روز و تباه روزگار دیدند ، پریشان و آشفته حال از غمش بگریستند و آنگاه روی به سوی کعبه نهادند ؛ در حالی که کاروانسالار آنها دیر ترسایان را قبله خویش نموده و خوکبانی اختیار کرده بود .

 

یکی از مریدان شیخ که از همه به وی نزدیکتر بود ، در کعبه به سر می برد و در زمان واقعه همراه ایشان نبود . وقتی کاروان مریدان مراد از دست داده به کعبه رسید ، به گرد حلقه نشینان رفت و پرسید :

 

روزی که شما با شیخ به روم می رفتید من اینجا نبودم . وقتی آمدم کاروان رفته بود . باز گویید شیخ کجاست و چه بر سرش آمده ؟

 

بدو گفتند :

 

آن مصرّ معدلت که تو دیدی خراب شد ، آن شیخ خداشناس که می شناختی چنان دگرگونی گرفت که گرش باز بینی از ترسایان سالخورده بازش نتوانی شناخت :

موی ترسایی به یک مویش ببست                                                                                           راه بر ایمان به صد سویش ببست

 

مرید صادق دست تحسّر بر سر زد و گفت :

 

شرمتان باد آخر این یاری بود ؟                                                                            حق گزاری و وفا داری بود ؟

چون نهاد آن شیخ بر  زنار دست                                                                       جمله را زنار می بایست بست

عشق را بنیاد بر بد نامیست                                                                        هرکه از این سر کشد از خامیست

 

آنگاه همه مریدان را به روم باز گرداند و چهل شبانه روز بی خور و خواب معتکف نشسته و دست تضرع به درگاه حق بلند نمودند .

 

صبحدم روز چهلم باد مشکباری در آمد و آن مرید پاکباز در جهان کشف        مصطفی را دید :

مصطفی را دید می آمد چو ماه                             در برافکنده دو گیسوی سیاه

آن مرید آنرا چو دید از جای جست                        کای نبی الله دستم گیر دست

مصطفی گفت ای به همّت بس بلند                  رو که شیخت را برون کردم ز بند

در میان شیخ و حق از دیر گاه                               بود گردی و غباری بس سیاه

آن غبار از ره کنون برخاستست                          توبه بنشسته گنه برخاستست

قصه کوته می کنم زان جایگاه                              بودشان القصه حالی عزم راه

شیخ غسلی کرد و شد در خرقه باز                   رفت با اصحاب خود سوی حجاز

 

 

 

 

امّا داستان بدینجا پایان نمی گیرد و لازم است داستان کامل با همۀ رموز آن از دفتر عطّار خوانده آید.

 

نظرات  

 
+2 #1 alighavibazoo 1390-04-23 09:15
جایی را تعبیه فرمایید تا اعضا هر ارمغانی داشتند بگذارند سپاس
....................
جایش که محفوظ است امّا پس از تأیید باید گذارده شود. اگر شما مدیریت بخش ارمغان یار را بپذیرید بسیار سپاسگزار خواهم بود.
نقل قول
 

شد آنکه اهل نظر بر کناره می رفتند _______ هزار گونه سخن در دهان و لب خاموش