neyestane
برنامۀ نشستهای فرهنگی از مهر ماه 96

برنامۀ نشستهای فرهنگی از مهر ماه 96

1) شنبه ها ساعت 17 لیلی و مجنون نظامی با حضور استاد دکتر عبّاس خیرآبادی

2) شنبه ها ساعت 18 غزلیات حافظ با حضور استاد دکتر عبّاس خیرآبادی

3)  یکشنبه ها ساعت 8:30 نشست پژوهشی گیاهان طبّی

4) یکشنبه ها ساعت 9:30 نشست پژوهشی شاهنامه

5) دوشنبه ها ساعت 17 حدیقۀ سنایی با حضور استاد دکتر اندیشۀ قدیریان

6) دوشنبه ها ساعت 18 منطق الطیر عطّار با حضور استاد دکتر اندیشۀ قدیریان

7 دوشنبه ها ساعت 19 غزلیات شمس با حضور استاد دکتر اندیشۀ قدیریان

https://t.me/neyestanekhabar


سفرنامۀ اسفراین

نویسنده: بانو نسرین جلایری

در تاریخ دوم و سوم مهر ماه سال نود و چهار سفری به یاد ماندنی از سمت مشهد و از جادۀ سبزوار به طرف اسفراین برگزار شد به سرپرستی خانم دکتر معروضی و با همراهی جناب دکتر لبّاف مدیر کلّ اسبق میراث فرهنگی و استاد باستانشناسی و جمعی از دوستان فرهیخته که با اتوبوس این سفر صورت گرفت و در طول مسیر از اماکن تاریخی و طبیعی متعددی بازدید کردیم و از توضیحات با ارزش استاد لبّاف استفادۀ شایان بردیم. اماکن مورد بازدید در روز اول به ترتیب: 1) قدمگاه نیشابور، 2) کاروانسرای قدمگاه، 3) آرامگاه و مهرابۀ باباقدرت، 4) شهر کهنۀ اسفراین یا شهر بلقیس، 5) مسجد جامع یا تپه منار، 6) یخدانهای قدیمی، 7) آب انبارها که در کاوشهای باستانی از زیر خاک خارج شده بودند، 8) آرامگاه شیخ آذری شاعر و عارف قرن نهم،

و روز دوم و در ادامۀ بازدیدها:

1)   غار انوشیروان، 2) روستای بیدواز و آرامگاه شیخ و عارف بیدوازی، 3) روستای رویین.

شرح اماکن:

1)   قدمگاه نیشابور: بنای قدمگاه که در 34 کیلومتری شرق نیشابور واقع شده در دورۀ صفویه و به دستور شاه عبّاس کبیر حدود سالهای 1020 هجری قمری به جای بناهای قدیمی ساخته شده ولی تکمیل آن در دورۀ شاه سلیمان اتّفاق افتاده. در سال 200 هجری در سفر تاریخی امام رضا از مدینه به مرو در محلّ قدمگاه اطراقی به اتّفاق همراهان داشتند، از این رو مکان و چشمۀ آن برای مسلمانان از تقدّس فراوان برخوردار است. جای پای امام رضا نمادی از زیر پا قرار گرفتن عباسیا با نشان رنگ سیاه توسّط علویان با نشان رنگ سبز می باشد. شکل اصلی محوطه چهارباغ و الهام گرفته از بهشت است. نمای ساختمان شبیه خواجه ربیع و معمار هر دو مکان شخص شهیر شیخ بهایی است که معمار حرم در زمان شاه عبّاس هم بوده است. کاشیکاریها و تزئینات سقف و گنبد مربوط به دورۀ شاه سلیمان است. کتیبه ها با خطّ ثلث نوشته شده اند. بعدها به تدریج دو کاروانسرا و حمّام و آب انبار و چاپارخانه و حجره هایی برای رفاه مسافران ساخته شد که یک کاروانسرا اکنون به بیمارستان تبدیل شده و یکی باقی است. آب چشمه به علّت عبور از گورستان قابل شرب نیست. در قدمگاه بیماریهای پوستی و ام اس شایع است. در پشت قدمگاه آثار کمی از بناهای قدیمی هنوز قابل مشاهده است. چند چنار کهنسال نیز از دورۀ صفویه باقی مانده است.

2)   کاروانسرای قدمگاه: کاروانسراها در گذشته از لحاظ اسکان و حفظ امنیت و تهیۀ خوراک و همچنین تبادل افکار از اهمیّت به سزایی برخوردار بودند. کاروانسراها دو نوع تابستانی و زمستانی داشتند. نوع تابستانی باز و بدون سقف است مانند کاروانسرای قدمگاه. نوع زمستانی بسته و مسقّف است مثل کاروانسرای فخرداوود. کاروانسراهای باز یا دو ایوانی بودند یا چهار ایوانی که کاروانسرای قدمگاه از نوع دو ایوانی است و همۀ ملزومات اصلی و فرعی کاروانسرا در آن لحاظ شده است. در محلّ ورودی هر کاروانسرا دو اتاق وجود داشته، یکی برای نگهبان و دیگری محلّ تهیۀ خوراک و نان و آرد و ...، دور تا دور کاروانسرا هم حجره هایی جهت استراحت مسافران تعبیه شده که همۀ این حجره ها در قدمگاه شومینه هم دارد. فضای باز کاروانسرا را میانسرا می گفتند. در گوشه های میانسرا دو در بزرگ و در داخل آن یک سالن طویل و یک سکّو به نام بارانداز جهت تخلیۀ بار و در پشت سالنها طویله قرار می کرفت. هر کاروانسرا یک شاه نشین داشت که عبارت بود از یک اتاق بر بالای بام آن برای استراحت رئیس کاروان. در دیوار حیاط حفره هایی است که یک چوب در آن تعبیه شده بود جهت بستن طناب متصل به حیوانات که به آن اخیه می گفتند.

3)   مهرابۀ باباقدرت: مهرابه در ایران باستان به دالانهای طویلی اطلاق می شد که در دل کوه می کندند و محلّی بود برای نیایش ایرانیانی که مهرپرست و به ایزد مهر باورمند بودند. برای مصون ماندن از آزار زردشتیان در این مکانها به آیینهای خود می پرداختند. می گویند باباقدرت یا باباحسین از نوادگان امام محمّد تقی است که در این مکان مدفون است. در حال حاضر مکانی است با امکانات جهت استراحت موقّت مسافران.

4)   شهر کهنۀ اسفراین یا شهر بلقیس: شهرهای قدیمی دارای چهار قسمت بودند: 1) ارگ یا شاه نشین که مهمترین قسمت شهر و محلّ سکونت حکّام و حکومتها بود. 2) کهندژ که افراد مهم جامعه را در خود می گنجاند. 3) شارستان محلّ سکونت عامّه، 4) ربض که به کشاورزان اختصاص داشت. مشخصات ارگ شهر بلقیس: مساحت آن حدود 5 هکتار است، دارای 29 برج 11 متری است، حصاری به طول 5 کیلومتر دارد که در دورۀ صفوی ساخته شده، دارای چهار دروازه است. مصالح آن عبارتند از خشت، گل، چینه، آجر، چوب. معماری آن به سبک ساسانی است. سفالهای پیدا شده از آن مانند سفالهای نیشابور و مربوط به سدۀ دوم هجری است.اولین دوره ای که به طور مشخص در آن استقرار داشتند سلجوقیان بودند. این شهر توسّط مغولها، ازبکها، غزها، تیموریان، افاغنه و چند زلزله تخریب شده. آخرین بار در اوایل افشاریه توسّط افاغنه اشغال گردید. تا بعد از قاجار هنوز عدّۀ کمی در شهر بلقیس مستقر بودند که به تدریج به اسفراین جدید کوچ نمودند. اسفراین جدید قبلاً یک روستای کوچک به نام میان آباد بود. این شهر در طول تاریخ به نامهای سپراین، اسپراین، سفراین و اسفراین نامیده شده. یکی از وجه تسمیه هایی که برای آن گفته اند چنین است: اسپر یعنی سپر و آیین به چم راه و روش. اسفراین کهن (یا شهر بلقیس) در زمان پارتیان، ساسانیان، غزنویان و به ویژه ایلخانان که ضرب سکّه به نام اسفراین داشته اند دارای اهمیّت بوده است.

وجه تسمیۀ بلقیس: می گویند شاید به علّت مشابهت آب و هوایی به سرزمین ملکۀ سبا یعنی بلقیس و یا به علّت دستور مرمّت توسّط بلقیس خاتون مادر تیمور گورکانی این نامگذاری انجام شده است. کاوشهای دیگر مربوط به قسمت شارستان یا قسمت عامّه نشین است و شامل این بخشها می باشد: 1) مسجد جامع یا تپّه منار، 2) مجموعۀ یخدانها، 3) آب انبار، 4) مقبرۀ شیخ آذری از عرفا و شعرای قرن هشتم و نهم هجری.

در روز دوم اولین مکان مورد بازدید غار انوشیروان در روستای چهل حصار بود. بعد از طبیعت زیبای اطراف سدّ اسفراین دیدن کردیم و در آنجا صبحانه صرف نمودیم. بعد روستای زیبای بیدواز و آرامگاه عارف شاعر شیخ بیدوازی مورد بازدید قرار گرفت. پس از صرف ناهار به سمت روستای سرسبز رویین که یک رودخانه در وسط آن جریان داشت و در اطراف باغات سرسبز و کوههای مرتفع و خانۀ مطبق روستایی منظرۀ چشم نوازی را ایجاد کرده بود. وارد خانۀ روستائیان مهربان و زحمتکش شدیم. اکثر دوستان با ارتباطی صمیمی و به خصوص با خرید صنایع دستی بانوان روستا که شامل چادر شب نخی و ابریشمی، حوله و دستمالهای آشپزخانه بود، سعی کردند باعث دلگرمی و حمایت اقتصادی از آنان شوند. در خاتمۀ بازدید عدّه ای از دوستان از یک حمّام قدیمی که توسّط ادارۀ میراث فرهنگی به مرکز صنایع دستی تبدیل شده بود و عدّه ای دیگر از استخر تولید و پرورش ماهی قزل آلا و عدّه ای نیز از پارک رویین دیدن کردند و بدین ترتیب سفر دو روزه که بسیار مفرّح و پربار بود خاتمه یافت و با خاطراتی به یاد ماندنی راهی مشهد شدیم که لازم است در خاتمه از زحمات جناب استاد لبّاف و سرکار خانم دکتر معروضی تشکّر فراوان و از دوستان و همراهان صمیمی و فرهیخته قدردانی شود. با آرزوی بهروزی و تقدیم احترام، نسرین جلایری.